DJB Retrobak: Frank Zappa - The Grand Wazoo (Reprise, 1973)

Thursday 28 January, 2010

Afgelopen december zou hij 69 jaren jong zijn geworden, maar zoveel tijd was Frank Zappa niet gegund. Bij leven al een legende, is zijn faam sinds zijn overlijden in december 1993 alleen maar gegroeid. Vijftien jaar na zijn dood en zo'n veertig jaar na zijn piektijd is de muziek van Zappa nog altijd actueel. En als je naar het nieuwe Jaga Jazzist album luistert, zeg je: actueler dan ooit.

Door: Alfred Bos

Zappa was uitermate productief en tussen de kleine vijf dozijn albums die hij tussen 1966 en 1993 opnam, zitten er uiteraard een paar die ten onrechte een beetje over het hoofd zijn gezien. De man was grillig en onvoorspelbaar, en kon muzikaal van de hak op de tak springen - soms binnen één nummer. Iedere Zappa liefhebber heeft binnen 's mans veelkleurige oeuvre zijn privé-kandidaat voor de categorie 'meest ondergewaardeerde Zappa album' en het mijne is The Grand Wazoo uit 1973.

Behekste tournee
The Grand Wazoo verscheen in een chaotische fase in Zappa's loopbaan. In december 1969 had hij de vermaarde Mothers Of Invention ontbonden en een nieuwe groep geformeerd, met Howard Kaylan en Mark Volman (van de Californische jaren '60 hit act The Turtles, bekend van Happy Together) als volkomen doorgetripte zangers en grapjurken. Aan die band kwam twee jaar later een onverwacht einde. Tijdens een rampzalig verlopen Europese tournee van december 1971 verloren Zappa en band eerst al hun instrumenten en apparatuur toen het Grand Hotel in Montreux tijdens een Zappa concert afbrandde. Deep Purple heeft het incident vereeuwigd in Smoke On The Water.

Met geleende spullen werd de tournee na een week rust vervolgd, maar in Londen sloeg het noodlot opnieuw toe. Tijdens de toegift van het optreden in het Rainbow Theatre duwde een fan Zappa van het toneel. Hij knalde keihard op de betonnen vloer van de orkestbak en liep verscheidenene gecompliceerde breuken op; ook kneusde hij zijn keel. Zappa was ruim een half jaar uitgeschakeld. Pas in september 1972 stond hij weer op het toneel, geholpen door een beensteun. Niet met de Mothers, maar met een nieuwe, 20-koppige band, The Grand Wazoo. Dat najaar toerde hij ook met een kleinere bezetting, The Petit Wazoo.

In 1972, tijdens de gedwongen rustperiode nam Zappa twee solo-albums op, Waka/Jawaka en The Grand Wazoo. Ze wijken allebei af van de rest van zijn oeuvre: blazers vormen de hoofdmoot, het zijn de big band albums van Zappa. Hij had er al mee geëxperimenteerd op het laatste album van de Mothers, Uncle Meat (kant 4: King Kong), en op zijn eerste solo-album, Hot Rats; beide platen zijn uit 1969. Maar die richting zou Zappa nadien niet verder verkennen, want in 1973 brak hij door als rockster. Opeens verkocht hij albums en concertkaarten - dan is er minder ruimte voor experimenten.

Zappa's progrock album
The Grand Wazoo is ook een beetje vergeten omdat Zappa het album nooit heeft gepromoot. Hij toerde de muziek ruim een half jaar voor de plaat verscheen en toen die in mei 1973 eindelijk in de winkel lag, werd-ie vier maanden later overschaduwd door Over-Nite Sensation, Zappa's doorbraakrelease en zijn eerste plaat die hoog in de Amerikaanse albumlijsten eindigde. Over-Nite Sensation is overigens nog steeds het beste 'Zappa instap-album' voor mensen die zijn muziek willen leren kennen.

The Grand Wazoo is Zappa in progrock modus. Lange stukken, complexe arrangementen met uitgebreide instrumentatie (waaronder veel blazers dus) en maffe tempi. Het lange titelnummer op kant 1 klinkt als een geïmproviseerde jam, maar is strak gearrangeerd. Kant 2 telt twee van Zappa's beste nummers: Eat That Question is de droom van iedere progrock liefhebber en Blessed Relief kan zo in de dj set van elke avontuurlijke lounge dj; het is exotica-fusion (over maffe genres gesproken) van de bovenste plank en klinkt veertig jaar later nog steeds fris als gisteren.

Dat vond Lars Hornveth, leider en voornaamste componist van het Noorse gezelschap Jaga Jazzist, kennelijk ook. Hij heeft zich voor het nieuwe album van de groep, One-Armed Banmdit, hoorbaar laten inspireren door Zappa's big band platen, The Grand Wazoo voorop. En wie op YouTube gaat zoeken vindt diverse covers van ondermeer Eat That Question en het titelnummer. Nog even en The Grand Wazoo is net zo klassiek als Ravels Bolero of Gershwins Rhapsody In Blue. Maar die hebben niet zo'n luie groove.

Contenuti Speciali doet Zappa's The Grand Wazoo (2008)