Filmblik: Schijn rijmt op pijn

Saturday 7 August, 2010

Zie ze daar zitten in een fonkelnieuwe topklasse sedan. The Joneses: vader Steve, moeder Kate, zus Jenn en broer Mick. Ze zijn perfect gekleed en gecoiffuurd. Om hun nekken hangen smaakvolle kettingen. Op hun polsen zitten kekke klokkies. Op de achterbank interacteren Jenn en Mick met de laatste mobiele platforms. Kijk, daar is hun huis. Of eigenlijk: kasteel. Voor iedereen die haakt naar succes zijn de Joneses hét voorbeeld. Het perfecte gezin in het perfecte huis met de perfecte spullen. Had je gedacht.

Door Alfred Bos

The Joneses is de debuutfilm van de in Duitsland geboren regisseur Derrick Borte, die ook tekende voor het script. Het is een zwarte komedie over consumentisme en marketing machinaties. "Whoever dies with the most toys wins", zegt een van de karakters en het had de slogan voor The Joneses kunnen zijn. Achter de perfecte schijn gaapt een peilloze leegte.

En die moet worden gevuld met - consumeren! Meer, groter, duurder. En de famile Jones (Jansen of Smit in het Nederlandse telefoonboek) is de kampioen van veel, groot, duur. Denkt iedereen. Maar achter de smetteloze facade gaat bedrog schuil. Het is helemaal geen familie, maar een door een geheim, wereldwijd opererend marketingbedrijf bijeengebracht gezelschap en ze verkopen de Amerikaanse droom. Wat krijg je als je marketinggekte en reality tv met elkaar kruist? Dan krijg je The Joneses.

Dwangmatig versierder
De buren Larry en Summer gaan als eerste voor de bijl. Vader Steve (een rol van X Files en Californication acteur David Duchovny) was in een vorig leven autoverkoper en dwangmatig versierder; op de golfbaan weet hij indruk te maken met zijn titanium setje. Maar zijn verkoopcijfers van de afgelopen maand zijn matigjes en hij moet zijn targets opkrikken, anders is het voor employee 8541 einde oefening. Want ook binnen het 'gezin' is de competitie moordend. Ondertussen moet hij zijn hitsige 'dochter' uit zijn sponde weten te houden. En voor buurman Larry wordt het allemaal wat teveel. Hij is de verpersoonlijking van  de 'credit crunch'.

Dan hebben we eigenlijk al teveel verklapt, want een van de charmes van The Joneses is - naast de fijne satire en de spitse dialogen - de geleidelijke ontmaskering van de schijn. Niets is wat het lijkt en alles is berekening. We worden gemanipuleerd waar we bij staan en de waarheid is het laatste wat we willen horen. Klinkt moralistisch, maar dat is de film niet. Hij toont de menselijke zwakheid met een glimlach. The Joneses is lachen om jezelf.

Intelligent toilet
En gelachen kan er worden. Om het dolgedraaide consumentisme. Om het gemak waarmee mensen achter hypes aantippelen. Om de gehaaide manieren waarop Steve, zijn 'vrouw' Kate (uitstekende rol van Demi  Moore) en hun kroost hun omgeving op schijnbaar achteleloze wijze jaloers krijgen. En om de meest fantastische maar overbodige gadgets, met als klapper het intelligente toilet. Dat wuift je billen droog.

En laten we eerlijk zijn, dit soort onderhoudend maar kritische films zijn al jaren dun gezaaid in Hollywood. Zonder nu gelijk van hetzelfde niveau te zijn, doet The Joneses denken aan de komedies van Frank Capra uit de jaren '30 en '40. De film ging in premiere tijdens het filmfestival van Toronto en werd enthousiast ontvangen. In Amerika is hij echter geflopt. Omdat daar wellicht net iets teveel mensen uit hun niet-afbetaalde huis zijn gezet. Schijn rijmt op pijn.

The Joneses draait vanaf 12 augustus in de Nederlandse bioscoop.