DJB Retrobak: Gil Scott-Heron & Brian Jackson - Winter In America (Strata-East, 1974)

Sunday 1 August, 2010

Gil Scott-Heron maakte eerder dit jaar zijn comeback met I'm New Here. Daarmee verbrak de zanger, dichter en proto-rapper een lange stilte. En vestigde hij de aandacht op zijn werk uit de jaren '70, toen hij met een reeks baanbrekende albums een fusie van jazz, soul, funk en poëzie realiseerde waar latere generaties muzikanten gretig inspiratie uit opdeden. De beste uit die reeks, Winter In America, werd bij verschijning geprezen, maar ook - door distributieproblemen - snel vergeten. Onlangs is de plaat opnieuw uitgebracht. Het is het beste 'instapalbum' van een bijzonder talent.

Door Alfred Bos

Winter In America is de scharnier in de loopbaan van Gil Scott-Heron; het valt tussen zijn vroege werk voor het Flying Dutchman label en zijn meest succesvolle periode, toen hij platen maakte voor het Arista label. Het is het eerste album waarop zijn muzikale rechterhand, toetsenman en fluitist Brian Jackson, als medeschepper wordt vermeld. Het is ook de plaat waarop Scott-Heron, tot dat moment vooral een dichter die poëzie declameert over muzikale begeleiding, zich ontpopt als zanger.

Op Winter In America is Scott-Herons muzikale palet rijker en breder dan ooit. Hij serveert, net als op zijn drie voorgaande albums, een amalgaan van Afro-Amerikaanse muziekstijlen - jazz, blues, rhythm & blues, soul, funk - en voegt als extra smaak Caribische beats toe. En met zijn sobere, minimale productie, toen ervaren als minpuntje, maakt Winter In America anno nu juist een moderne, tijdloze in druk. Bovendien telt het album Scott-Herons bekendste nummer, de single en cult-hit The Bottle. Wie in zijn leven maar één Gil Scott-Heron album wil horen, kiest voor Winter In America.

Disco
Toen Gil Scott-Heron en Brian Jackson het album in september en oktober van 1973 opnamen, was Amerika in de war. Twintig jaar van strijd voor verheffing van de zwarte gemeenschap was uitgelopen op apathie; drugs tierden welig in de zwarte getto's. De blanke bevolking zag dagelijks op tv hoe president Nixon steeds verder in het nauw werd gebracht door de Watergate affaire. Daar bovenop kwam de eerste oliecrisis, die iedereen raakte. Scott-Heron had zijn vinger op de pols van de tijd en leverde vlijmscherp commentaar. Ditmaal ook met humor, zoals het lange H20Gate Blues (H20 is de chemische formule van water) aantoont.

Het geeft Winter In America iets visionairs. Ook in muzikaal opzicht loopt het album vooruit. In 1973 begon fusion, de mengvorm van jazz, rock en funk, zich net te ontwikkelen en was een dynamische, innovatieve stijl. Disco als zelfstandig genre bestond nog niet, de georchestreerde soul van het Philadelphia International label stond aan het begin van zijn internationale zegetocht. En op The Bottle introduceert Scott-Heron Caribische beats, het cruciale ingrediënt waarmee georchestreerde soul morft tot disco. Proto-disco zanger Joe Bataan coverde het nummer direct en had er succes mee in Frankrijk en Italië.

Hip hop
Eind jaren '80 bleek de muziek van Gil Scott-Heron opnieuw een bron van inspiratie, ditmaal voor de hip hop generatie. De mannen achter de microfoon, de rappers, herkenden in de dichter een zielsverwant en ze spiegelden zich aan de woordrijke diatribes waarmee Scott-Heron commentaar leverde op alles wat er mis was met de Amerikaanse samenleving, van de rol van de media (The Revolution Will Not Be Televised) tot homofobie (The Subject Was Faggots). Zijn antwoord daarop was Afrocentrisme (Rivers Of My Fathers). Was Gil Scott-Heron in de jaren '70 de stem van zwart Amerika, eind jaren '80 presenteerde Public Enemy zich als de MTV van het getto.

En niet alleen rappers, ook de beatmasters grepen naar Scott-Heron en sampelden gretig uit zijn oeuvre. Winter In America leverde de brandstof voor diverse hip hop tracks. Peace Go With You, Brother werd gesampeld door Lords Of The Underground en Boogie Down Productions herbruikte de beats van H20Gate Blues. De geest van Gil-Scott Heron waart nog het meest nadrukkelijk rond in het vroege werk van De La Soul en de Jungle Brothers, die beiden (en onafhankelijk van elkaar) The Bottle sampelden. Dat deed Kenny 'Dope' Gonzalez trouwens ook. Zo zorgde Winter In America vijftien jaar later voor een creatieve zomer.

Gil Scott-Heron & Brian Jackson - The Bottle