1DJB Retrobak: John Foxx - Metamatic (Virgin, 1980)

Sunday 18 July, 2010

Het is een bekend gegeven, voorlopers worden vaak vergeten. John Foxx gaf de wereld in 1979 - als zanger en leider van de groep Ultravox - de blauwdruk voor synthi-pop. Zijn debuut als solo artiest, Metamatic, blijkt dertig jaar later een belangrijk en invloedrijk album. Als vitale vijftiger is Foxx actiever dan ooit, hij maakte de afgelopen tien jaar een reeks boeiende platen. Toch is zijn naam minder bekend dan Depeche Mode, Joy Division of Ultravox. Waarom eigenlijk?

Door Alfred Bos

Muziekarcheologen zullen watertanden van Ultravox, de groep waarmee John Foxx (echte naam: Dennis Leigh, van bouwjaar 1952) tussen 1977 en 1977 drie platen maakte. Die laten de muzikale omslag van midden jaren '70 in detail horen: van glamrock, via punky new wave, tot synthi-pop. Oftewel: van Bowie, via Kraftwerk, tot Depeche Mode. Met een vleugje Joy Division voor extra sfeer. Een hele generatie liep die ontwikkeling door. John Foxx en David Sylvian (van Japan) waren de eersten. Ze verkenden nieuw terrein en sloegen de wegwijzers in de grond. Een stampede van navolgers veroorzaakte zoveel stof dat de wegbereiders aan het zicht werden onttrokken.

Ultravox begon als gitaarband, maar op hun derde album (en laatste met John Foxx) Systems Of Romance (1978) deed de electronica volop zijn intrede. Systems Of Romance was geproduceerd door Kraftwerk-producer Conny Planck en het album maakte destijds weinig indruk. Pas later zou het bescheiden erkenning krijgen als het eerste synthisizer popalbum, de blauwdruk voor de muziek van groepen als Human League, Depeche Mode en Heaven 17 - de synthi-pop van de jaren '80.

J.G. Ballard
Omdat erkenning uitbleef, stapte John Foxx tijdens de Amerikaanse tournee van 1979 uit de groep. Ironisch genoeg zou Ultravox, met Midge Ure als vervanger van Foxx, vervolgens uitgroeien tot succse act (hit uit 1980: Vienna). Dat succes overschaduwde de solo carriere van Foxx, die in januari 1980 op eigen kracht debuteerde met Metamatic. Wie wel goed naar Systems Of Romance had geluisterd, was Gary Numan. Die liet zich inspireren en groeide in 1979/80 uit tot dé muzieksensatie van Engeland. En de ironie sloeg opnieuw toe: Gary Numans album The Pleasure Principle (1979) is qua sound een tweelingbroer van John Foxx's Metamatic. Numan verkocht echter vijftig keer zoveel platen.

Zonder Kraftwerk had Metamatic nooit zo geklonken zoals de plaat klinkt: machinaal, kil en avontuurlijk; een songtitel als Metal Beat is typerend. De albumtitel was ontleend aan een installatie van de Zwisterse kunstenaar Jean Tinguely, een machine die schilderijen voortbrengt. Foxx gebruikte alleen analoge electronica voor zijn debuutalbum, waaronder een ARP Odyssey synthesizer en een Roland drumcomputer. Metamatic klinkt als de soundtrack bij de boeken van de Britse science fiction (en proto-cyberpunk) auteur J.G. Ballard. Die stond ook hoog op het leeslijstje van Gary Numan en Joy Divisions Ian Curtis.

Jori Hulkkonen
Hoewel John Foxx als solo artiest slechts betrekkelijk succesvol was, had hij een reputatie onder collega-muzikanten. In zijn studio The Garden, vernoemd naar zijn tweede solo album, namen acts als Depeche Mode, Britisch Electronic Foundation (de voorloper van Heaven 17) en Brian Eno op. Midden jaren '80 stopte hij met muziek en maakte naam als illustrator, fotograaf en filmer. De house revolutie bracht hem terug naar de muziek: onder de naam Nation 12 werkte hij met Bomb The Bass, componeerde muziek voor computergames en fungeerde als deeltijd mentor voor LFO.

De muzikale held van John Foxx is de Franse componist Eric Satie, grondlegger van de 'meubelmuziek', en Foxx zelf heeft diverse ambient albums gemaakt, zoals de trilogie Cathedral Oceans, een project waaraan hij vanaf 1983 heeft gewerkt. Er is ook een Cathedral Oceans dvd met surround sound; daarop heeft Foxx zijn grafische werk gemonteerd tot een hallucinante kunstfilm. En dat de man die tegenwoordig in deeltijd muziek & media doceert aan de Thames Valley University het contact met de jongste generatie niet heeft verloren, blijkt uit zijn samenwerking met Jori Hulkkonen. En sinds zijn comeback in 1997 heeft hij zo'n twintig albums uitgebracht. Het wordt tijd voor een klinkende onderscheiding.

John Foxx - Underpass