DJB Retrobak: Gabor Szabo - Spellbinder (Impulse, 1966)

Sunday 4 July, 2010

Jazz is een Amerikaanse kunstvorm, maar Europese muzikanten hebben een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van die kunstvorm. Net zoals Hollywood veel regisseurs uit Europa aantrok, zo verkasten Europese jazzmuzikanten naar de nieuwe wereld. Vrijwillig of onvrijwillig. Tot die laatste categorie hoort de Hongaarse gitarist Gabor Szabo. Na de Russische inval in Hongarije van najaar 1956 vluchtte de 20-jarige muzikant naar de States. In zijn nieuwe thuisland zou hij muziekgeschiedenis schrijven.
 
Door Alfred Bos
 
Gabor Szabo nam zijn eigen muzikale bagage mee naar Californië en vermengde die met jazz. Hij was een van de voorlopers van wat later fusion of jazzrock zou gaan heten, maar in het bekende rijtje Miles Davis, Weather Report, Return To Forever wordt hij nooit genoemd. Gabor was ook een origineel en veelzijdig gitarist. In het rijtje Jimi Hendrix, Jeff Beck, Jan Akkerman misstaat hij niet, maar ook daar valt zijn naam zelden. Szabo deelt dat lot met tijdgenoten en collega fusion-pioniers Don Ellis en Charles Lloyd. Dat drietal heeft nog iets gemeen: ze stonden open voor 'ethnische muziek'. In Szabo's geval was dat de zigeunermuziek van zijn thuisland Hongarije.
 
De gitarist maakte begin jaren '60 naam in de band van Chico Hamilton, waar ook saxofonist Charles Lloyd deel van uitmaakte. In 1965 begonnen de twee een eigen kwartet, met de niet misselijke ritmesectie van bassist Ron Carter en drummer Tony Williams - de motor achter het fameuze jaren '60 kwintet van Miles Davis. Dat zijn serieuze credentials en beide mannen, zowel Szabo als Lloyd, leken voorbestemd tot roem en faam. Dat liep net iets anders.
 
Van Morrison
Gabor Szabo startte in 1965 een solocarrière, aanvankelijk met veel succes. Hij debuteerde dat najaar met Gypsy '66 en die plaat liet direct een origineel geluid horen. Het repertoire was bekend (Beatles, Burt Bacharach), de arrangementen echter oorspronkelijk: meerdere akoestische gitaren, fluit, marimba. Het is het geluid dat Van Morrison in 1968 onsterfelijk maakte met zijn meesterlijke album Astral Weeks. De plaattitel gaf aan dat hier een muzikant was die zijn jazz uit een ander vaatje tapte. Een meer Europees vaatje. 
 
Dat werd nog veel duidelijker op de opvolger, Spellbinder, die slechts een paar maanden later verscheen. Om het album in zijn historische context te plaatsen: erkende 1966 meesterwerken als Bob Dylans Blonde On Blonde of Freak Out van Mothers Of Invention (Zappa) waren nog niet verschenen toen Spellbinder in de etalage hing. Dat helpt om je voor te stellen wat voor impact de plaat moet hebben gehad op mensen die Miles Davis een 'has been' vonden en John Coltrane een 'zoekend warhoofd'. Gabor Szabo wijst op Spellbinder naar de toekomst: muziek als fusie, in dit geval van jazz, pop, latin en wereldmuziek. Het geluid van avontuur.
 
Carlos Santana
Op Spellbinder in Szabo in gezelschap van zijn oude werkgever, Chico Hamilton, op drums en voormalig bandlid Ron Carter op bas. Die ritmesectie is aangevuld met twee latin percussionisten, legende Willie Bobo en Victor Pantoja. En inderdaad, bijna alles aan Spellbinder is ritme, de negen tracks van de plaat grooven alle kanten uit, ook de goede. De melodieën zijn van etnische origine, of klassieke jazz standards. Wie het technisch wil hebben: de beats zijn polyritmisch, veel melodieën modaal - wat betekent dat je op de piano alleen de witte toetsen gebruikt. Doe dat op een gitaar en het klinkt al snel als zigeunerjazz.
 
Spellbinder leverde een klassieker op, Szabo's eigen compositie Gypsy Queen waarin de zigeunermuziek van Hongarije duidelijk doorklinkt. Carlos Santana was een grote fan van de Hongaarse gitarist en ook van de Britse meester van de lyrische bluesgitaar, Peter Green (voorman van de eerste versie van Fleedwood Mac). Santana coverde een medley van Peter Greens Black Magic Woman en Gabor Szabo's Gypsy Queen op hun tweede album Abraxis en hadden er in 1970 een internationale hit mee. Gabor Szabo zelf haalde nooit de hitparades en in 1982 overleed hij, tijdens een tournee door - Hongarije. Hij werd 45 jaar oud.
 
Gabor Szabo - Gypsy Queen
 

Santana - Black Magic Woman / Gypsy Queen

Gabor Szabo op Jazzguitar.be http://www.jazzguitar.be/gabor_szabo_guitar_tabs.html