1Riva's Tijdcapsule: Conny Plank, Mr. Krautrock

Friday 7 May, 2010

"Ik ben geen muzikant, maar een bemiddelaar tussen muzikant, geluid en tape. Je kunt me vergelijken met een dirigent of een verkeersagent", heeft de Duitse producer Conny Plank gezegd over zijn rol achter de schermen. Plank was de stille kracht achter enkele van de belangrijkste en meest invloedrijke Duitse groepen van de jaren '70, waaronder Kraftwerk en Neu! Sterproducer Brian Eno zag in de bescheiden Duitser zijn grootste voorbeeld. Plank behoort tot de belangrijkste na-oorlogse producers. Zonder Conny Plank had krautrock als zelfstandig genre nooit bestaan. Bij hem kwamen alle lijnen samen. Van Lee Perry's dub tot Stockhausens electronicsche avant-garde.

Krautrock was een belangrijke inspiratiebron voor jonge, Engelse muzikanten die eind jaren '70 zochten naar een alternatief voor blues en rock. Weg van de Amerikaanse voorbeelden, op zoek naar nieuwe vormen en andere geluiden. Zo werd Conny Plank ook een veelgevraagde producer voor Britse wave bands. Ultravox scoorde in 1980 hun grootste hit met Vienna, geproduceerd door Plank. Ze speelden mei 1981 in Amsterdam en Conny Plank zat in de kleedkamer. Ik vroeg of hij tijd had voor een interview. "Hier is mijn kaartje, kom volgende maand naar mijn studio in Neunkirchen."

Hij had het uiterlijk van een Hun, maar was de vriendelijkheid zelve. Toen ik in enkele weken later uit een taxi stapte en het erf opliep van zijn woonboerderij  in Neunkirchen, even buiten Keulen, stond hij al te wachten. De man die ooit was begonnen als geluidsmixer van Marlene Dietrich, had een bovengemiddelde belangstelling voor electronische muziek en soundscapes. Parallel aan Lee Perry op Jamaica experimenteerde hij met echo en delay, en haalde geluid uit pollepels en vuilcontainers. Maar in de keuken was het te druk, daar ontving zijn vrouw Christa de buurt en speelden de kinderen. Het huishouden van Conny Plank was onmiskenbaar een hippiecommune. "Kom, we gaan naar boven," zei hij. Het interview vond plaats in zijn slaapkamer. Ik op een stoel, Plank op bed.

U2? Nein, Danke
Planks eerste klus als geluidstechnicus was Klopfzeichen, het debuutalbum uit 1969 van Kluster (toen nog met een K). Krautrock bestond toen nog niet, die werd onder Planks handen geboren. Hij produceerde de eerste vier albums van Kraftwerk, inclusief hun doorbraakplaat Autobahn. Hij deed de drie essentiële albums van Neu! Produceerde Ash Ra Temple (met Manuel Göttsching en Klaus Schulze), Guru Guru, Harmonia en Holger Czukay. Toen de Britten hem ontdekt hadden, belden ondermeer Ultravox, Killing Joke, Eurythmics, Freur (de voorloper van Underworld) en Echo and the Bunnymen. Ook de Amerikaanse wave band Devo deed een beroep op hem, nadat ze met Brian Eno hadden gewerkt. Met Dieter Moebius en Hans-Joachim Roedelius - tesamen Cluster - zou hij tot zijn dood blijven werken.

Een klein jaar na mijn bezoek aan Neunkirchen produceerde Plank het eerste en enige (en schandalig onderschatte) album van het Neue Welle kwartet Kowalski, Schlagende Wetter; ze zijn de grondleggers van de industrial. Het was juni 1982 en het WK Voetbal vond plaats. De groep zat op de binnenplaats van de boerderij/studio naar de wedstrijden te kijken en nam tijdens de rust op, ook op de binnenplaats. Het was een idee van Plank. Zo zouden de muzikanten optimaal ontspannen zijn en zou er tegelijk druk op de opname staan, want ze hadden maar een kwartier. Typisch Plank, mensenkenner en techneut tegelijk. Brian Eno's aanbod om U2 te produceren wees hij af.  "Met die zanger kan ik niet werken."

Techno voor het techno heette
Conny Plank was niet alleen studiotechnicus en producer, hij was tevens muzikant (ook al ontkent hij dat in het citaat aan het begin van dit verhaal). Hij speelde gitaar en toetsen op albums van Cluster, Guru Guru en Os Mundi. En maakte in totaal vijf duo-albums met Dieter Moebius, onder de naam Moebius & Plank - ze zijn erg gezocht onder vinylverzamelaars. De eerste, Rastakraut Pasta, verscheen in 1980 en maakt niet alleen in de titel de link tussen dubreggae en krautrock duidelijk. De tweede, Material (1981), legde de nadruk op de stuwende beat. Op de derde, Zero Set (1983), is de invloed van Afrikaanse muziek te horen. Alle drie de platen lopen vooruit wat enkele jaren later techno zou heten.

De laatste twee Moebius & Plank albums heeft de vriendelijke teddybeer zelf niet meer in handen gehad; ze verschenen na zijn dood. En Route heeft Plank door zijn ziekte niet kunnen afmaken, hij werd later voltooid door Meobius en verscheen in 1995. En in 1983 was Plank een van de eersten die met de Emulator werkte, de eerste synthesizer met sample-mogelijkheid. De platenmaatschappij wees het album af. Ludwig's Law is in 1998 alsnog uitgekomen. Conny Plank overleed op 18 december 1987 aan kanker. Zijn vrouw Christa heeft de Plank studio tot aan haar overlijden in 2006 draaiende weten te houden. De gear is te koop via de website.

 
Moebius & Plank - Rastakraut Pasta

Kowalski - Massenhass (live 1983)