1Riva's Tijdcapsule: Malcolm McLaren (1946-2010)

Friday 9 April, 2010

Foto: Sex Pistols tekenen voor Buckingham Palace contract met A&M (januari 1977), Malcolm McLaren staat derde van rechts

Buiten de kaders denken, dat deed Malcolm McLaren zonder met zijn ogen te knipperen. De Britse manager, 'muzikant', ontwerper en anti-kunstenaar was in de ogen van velen - met name het establishment - een onverbeterlijke onruststoker. Hij was ook een katalysator, met een ongemeen scherpe neus voor sociale, muzikale en mode trends die hij doorgaans al in een embryonaal stadium in de smiezen had. Hij overleed op donderdag 8 april in een kliniek in Zwitserland, waar hij werd behandeld voor een zeldzame vorm van kanker. McLaren werd 64 jaar.

Door Alfred Bos

Malcolm McLaren was de man die het idee van punk introduceerde in Engeland en aldus fungeerde als de kiezel die een lawine in gang zet. Als manager en ideeënman van The Sex Pistols was hij de vroedvrouw van een muzikale en tot op zekere hoogte tevens sociale revolutie die het Britse muziekleven van de tweede helft van de jaren '70 een ongekende dynamiek gaf. "Zonder McLaren was punk in Engeland nooit gebeurd", heeft Jon Savage, auteur van hét boek over Britse punk, England's Dreaming, ooit over het brein achter The Sex Pistols opgemerkt. Of woorden van die strekking.

McLaren, die in de jaren '60 zonder resultaat een paar keer de kunstacademie had uitgeprobeerd, maakte kennis met punk via de New York Dolls. Hij fungeerde korte tijd als manager van de groep, overigens zonder succes. De indrukken en ideeën die hij in New York had opgedaan, nam hij mee terug naar Londen en bracht ze in praktijk in zijn boutique SEX. Die was hij in 1971, onder een andere naam, begonnen met zijn vriendin, de modeontwerpster Vivienne Westwood. In SEX recruteerde hij Johnny Lydon, door McLaren omgedoopt tot Johnny Rotten, de nieuwe zanger van de groep die hij managede, The Sex Pistols.

Oom Dagobert van de punk
McLaren hield van provoceren. En van ontregelen. De rol van The Joker, de gestoorde maar hyperintelligente tegenstrever van Batman, had hem als een tweede huid gepast. McLaren liet zich inspireren door het situationisme, een Franse stroming uit de jaren '50 die sociale verandering in gang wilde zetten door middel van provocatie. The Sex Pistols werden zijn kunstwerk. Zijn meest geslaagde kunstwerk, want het verschil tussen de Britse muziekwereld van 1975 en 1977 is dat van een coma-patient en een ADHD-puber.

Dat provoceren ging niet zonder strubbelingen, ook met medestanders. Johnny Rotten was snel genezen van McLarens aandacht en sleepte hem in de jaren '80 voor de rechter. Inzet was, buiten geld uiteraard, de controle over de muziekrechten van de Pistols. Rotten won. De rechtzaak moet een soort spiegelgevecht zijn geweest, want McLaren en Rotten leken in veel opzichten op elkaar, de Donald en oom Dagobert van de punk.

Oscar Wilde van de hip hop
Zijn reputatie als katalysator maakte McLaren in de jaren '80 opnieuw waar. En wederom deed hij de inspiratie op in New York. Begin 1983 verscheen zijn eerste album, Duck Rock. Daarop mengde hij muzikale stijlen uit vele windstreken (Zuid-Afrika, Caraiben, Zuid-Amerika en New York), waaronder hip hop. Duck Rock bevatte twee hitsingles, Buffalo Gals en Double Dutch. De eerste was voor een hele generatie jonge Engelsen hun introductie tot de New Yorkse hip hop cultuur, inclusief scratchen, breakdancing en graffiti. Double Dutch bood muziek uit Zuid-Afrika, twee jaar voordat Paul Simon en diens album Graceland het geluid van Soweto naar het wereldpodium brachten.

Het album Fans van een jaar later poogde hip hop beats te mengen met opera, een excercitie die minder geslaagd was - met uitzondering van de briljante single Madame Butterfly. Neneh Cherry zou er enkele jaren later haar voordeel mee doen. De meester van de absurde concepten maakte in 1994 het album Paris, waarop jazz en Franse pop centraal stonden. Miles Davis werd ge-namecheckt en Catherine Deneuve en Francoise Hardy (de mooiste Françaises van hun generatie) werkten mee.

Malcolm McLaren was een provocateur en een estheet, een mix die staat in de traditie van Beau Brummell, Lord Byron en Oscar Wilde. Hij tartte doorlopend het - op zich bespottelijke - idee dat het schone tevens het goede vertegenwoordigt. Zijn tegenhanger uit Manchester was Tony Wilson, oprichter van het Factory label. Hij laat een zoon (van Vivienne Westwood) na, Joseph Ferdinand Corré, medeoprichter van het modelabel Agent Provocateur. McLaren zal worden begraven op de Highgate Cemetery in Londen, waar ook Karl Marx rust. Take it away, Malcolm.

Malcolm McLaren - Buffalo Gals