1DJB Retrobak: The Durutti Column - The Return Of The Durutti Column (Factory, 1979)

Thursday 11 March, 2010

Het Factory label uit Manchester heeft een gietijzeren reputatie, met gevierde acts als Joy Division, New Order en Happy Mondays. Maar Factory was nog veel meer, ondermeer de artistieke schuilplaats van de introverte en mediaschuwe gitarist Vini Reilly. Onder de naam The Durutti Column maakt hij vanaf eind jaren '70 smaakvolle instrumentale miniatuurtjes. Waren ze nu gemaakt in plaats van toen, dan had Warp aan de telefoon gehangen.

Door Alfred Bos

Vini Reilly is een buitenbeentje. Geen feestneus of schreeuwlelijk, maar zijn eerste groep was The Nosebleeds, een punkband uit Manchester wier discografie precies één single telt: I Ain't Been To No Music School, met Fascist Pigs op de B-kant. De 7 inch verscheen in 1977 via het Rabid label. Er werden maar liefst tienduizend stuks van verkocht. Toen The Nosebleeds optraden in het Londense punkbastion The Roxy speelden ze een concert lang beide kanten van hun single, keer op keer. Het publiek kreeg er geen genoeg van.

Maar The Nosebleeds waren snel leeggebloed en Reilly voegde zich begin 1978 bij The Durutti Column, een groep die was bijeengebracht door Factory labelbaas Tony Wilson. Ze namen twee nummers op voor de allereerste Factory release - de dubbel EP A Factory Sample, met twee 7 inches in klaphoes - en nog voor de opnamen voor het debuutalbum konden beginnen, lag de groep op zijn gat. Reilly ging onder de oude groepsnaam verder als solo act.

Hoes van zandpapier
The Return Of The Durutti Column, verschenen in de nazomer van 1979, was het tweede album dat Factory uitbracht (de eerste was Unknown Pleasures, het debuut van Joy Division). Voor de verzamelaars: er bestaan meerdere versies. En ook van sommige versies bestaan meerdere versies, wel zo overzichtelijk. De eerste tweeduizend exemplaren zijn verpakt in een hoes van zandpapier - wat een plastic hoes verplicht maakt, wil je Vini's buren in de platenkast niet onherstelbaar beschadigen. Sommige zandpapierhoezen hebben het catalogusnummer FACT 14 in zwart of wit op de voorkant gesprayed, andere niet. Sommige hebben een extra flexidisc met twee bonustracks, andere niet. En dan is er ook nog een 'normale' hoes die wél zonder bescherming in de platenkoffer kan. Die doet het bij verzamelaars een stuk minder.

Op het eerste gehoor paste The Return Of The Durutti Column niet bij een excentriek post-punk label als Factory. Hoewel, de plaat laat excentrieke post-punk horen, maar dan wel van het atmosferische soort. Het album telt negen instrumentale sfeerwerkjes, gefabriekt door gitaar-met-delay en een simpele ritmebox. Een enkel geluidseffect, zoals de vogeltjes in het intro van openingstrack Sketch For Summer, vult het arrangement aan. Eigenlijk gebeurt er niet zoveel op The Return Of The Durutti Column, maar wat een sfeervolle plaat.

Held in Portugal
En baanbrekend ook. Twee jaar later zou het Schotse trio The Cocteau Twins furore maken met hun mistige en donkere galmsongs en voor een hele generatie Warp artiesten is The Durutti Column de conceptuele gangmaker. In Portugal, waar Vini Reilly een held is, hoort men de overeenkomst tussen zijn breekbare gitaarmuziek en de fado van meestergitarist Carlos Paredes. Producer Martin Hannett heeft er zijn handelsmerk, delay en galm, onder gezet en de koffiepruttelende ritmebox maakt het af. Tijdloze schoonheid uit bijna niets.

Tegenwoordig zouden we het ambient noemen, maar ambient-met-gitaren was in 1979 een ongehoord idee. Een stemmige sfeerschets als Sketch For Summer heeft een pendant in Shetch For Winter en Requiem For A Father. En Vini Reilly maakt graag instrumentaaltjes voor vrouwen: Katherine en Collette. In die rij past ook Madeleine, de B-kant van de single Lips That Would Kiss die een paar maanden na zijn debuutalbum verscheen en er in muzikaal opzicht naadloos op aansluit. Dat hebben ze in Portugal goed begrepen.

The Durutti Column - Madeleine