4DJB Retrobak: Cluster - Zuckerzeit (Brain, 1974)

Thursday 4 March, 2010

Een paar weken terug verscheen hun nieuwe album Qua - het eerste in veertien jaar - en in het najaar van 2007 stonden Hans-Joachim Roedelius en Dieter Moebius op het podium van Paradiso. Krasse zeventigers die vanaf 1971 onder de naam Cluster de wereld hebben verrijkt met een schat aan electronische muziek. De releases van labels als Warp, Kompakt en Full Pupp zouden zonder Cluster anders hebben geklonken. Ze maken electronische muziek in vele kleuren, van ambient tot avant-garde noise. Hun beste kennismakingsalbum is Zuckerzeit.

Door Alfred Bos

Hans-Joachim Roedelius en Dieter Moebius begonnen in 1969 muziek te maken, met alles waar ze hun handen op konden leggen. Aanvankelijk was Kluster (met een k) een trio, met experimenteel muzikant Konrad Schnitzler. Als Kluster maakten ze tussen 1969 en 1971 drie albums met geïmproviseerde muziek. De klanken kwamen van potten en pannen, er waren rare religieuze teksten te horen en de nummers duurden een plaatkant lang. Op het derde en laatste album Eruption doet de electronica voorzichtig zijn intrede.

Toen Schnitzler in 1971 vertrok, gingen Roedelius en Moebius verder onder de naam Cluster. En maakten een aantal platen die indertijd nauwelijks aandacht kregen, maar een paar decennia later als baanbrekend en bijzonder invloedrijk gelden. Die maakten ze niet alleen. Het tweetal werkte nauw samen met de avontuurlijke producer Conny Plank, die ondermeer Kraftwerks Autobahn produceerde; na Planks overlijden in 1987 noemden ze hem 'het stille groepslid op de achtergrond'. Met Neu-gitarist Michael Rother vormden ze naast Cluster het gelegenheidstrio Harmonia. En toen Brian Eno naar Duitsland kwam om krautrock nader te verkennen, logeerde hij bij Moebius en Roedelius. Gedrieën maakten ze de niet te versmaden albums Cluster & Eno (1978) en After The Heat (1979).

'Suikertijd'
Wie zo maar een Cluster album uit de bakken trekt, kan van alles tegenkomen. Gemene industriële klanken, maar ook hemelse sfeermuziek die vooruit loopt op wat tegenwoordig ambient heet. De beste manier om kennis te maken met Cluster is hun derde album, uit 1974, die bijna gelijktijdig met Autobahn in de winkel lag: Zuckerzeit. De plaat telt tien instrumentale nummers en is een stuk toegankelijker dan de oer-electronica van Cluster (1971) en Cluster II (1972). Dat zijn overigens platen die geen enkele fan van Aphex Twin zich mag onthouden.  

De grote charme van Zuckerzeit is, naast de zin voor avontuur, zijn bijna kinderlijke simplisme. Alsof de mannen goedgeluimd een surrealistische soundtrack voor een kindercartoon uit de mouw hebben geschud. Zuckerzeit doet nergens 'groot' en overtuigt daarom des te meer. Vijfendertig jaar later kunnen je rustig spreken van een krautrock meesterwerk. Alle post-rock acts van nu, of ze nu Mouse On Mars of Bibio heten, zijn schatplichtig aan Zuckerzeit. Ook The Orbs Alex Paterson is een verklaarde fan.

Zuckerzeit is een uniek album in het oeuvre van Cluster. En het oeuvre van Cluster is weer uniek binnen de electronische muziek. Het heeft even geduurd, maar de erkenning begint te komen. Na jarenlang elk zijn eigen weg te zijn gegaan, zijn Moebius en Roedelius sinds 2007 weer actief onder de vertrouwde naam. Ze spelen op prestigieuze kunstfestivals en worden binnengehaald als helden, zowel door liefhebbers van krautrock als electronica fans. Net op tijd, want de Zwitser Roedelius is met zijn 66 jaren een broekje vergeleken met Roedelius, die van bouwjaar 1934 is. Zo is de plaattitel Zuckerzeit ('suikertijd') met enige vertraging toch nog realiteit geworden.

Cluster - Hollywood