3DJB Retrobak: Brian Eno - Ambient 1: Music For Airports (EG)

Thursday 18 February, 2010

Deze week maakte The Black Dog bekend dat er in mei een nieuw album zal verschijnen, zodat 2010 het derde jaar op rij is waarin het Engelse techno trio een langspeler uitbrengt. Na het fantastische comeback album Radio Scarecrow (maart 2008) en de RS remix collectie Further Vexations (april 2009) volgt binnenkort Music For Real Airports. Het is een ambient werkstuk dat in titel en uitwerking direct verwijst naar - en commentaar levert op - Brian Eno en diens volbloed ambient klassieker Ambient 1: Music For Airports uit 1978.

Door Alfred Bos

Music For Airport is 'historisch' omdat voor het eerst de term ambient werd gebruikt in een plaattitel. Maar het was niet het eerste 'moderne' ambient album, dat was Eno's Discreet Music, in 1975 verschenen als derde release op zijn label Obscure Records. Eno gebruikte de term ambient voor muziek die niet direct was bedoeld om naar te luisteren; het is muziek als omgeving, als ruimte. Als muzikaal behang, volgens de cynici.

Helemaal nieuw was dat idee niet. Rond 1900 had de Franse componist Eric Satie muziek gecomponeerd die was bedoeld als decor, een sfeermaker via klanken. Een van zijn bekendste werken is Vexations, een simpel thema dat 840 keer op dezelfde manier moet worden gespeeld op de piano. Het is een pre-echo van geloopte muziek, minimal, trance en ambient. The Black Dog verwijst op Radio Scarecrow en Further Vexations naar Satie, die zelf over zijn composities sprak als 'musique d'ameublement': furniture music, muziek als bankstel.

Brian Eno kwam op het idee voor leunstoelmuziek - of ambient, zoals hij het noemde - toen hij na een ongeval bedlegerig was en een langspeelplaat met 18de eeuwse harpmuziek cadeau had gekregen. Hij zette de plaat op en kroop weer onder de wol, toen hij ontdekte dat hij het volume te zacht had afgesteld. De nauwelijks hoorbare harpklanken vermengden zich met het omgevingsgeluid en een nieuwe manier van naar muziek luisteren was geboren. Daar hoort uiteraard ook een nieuwe manier van muziek produceren bij en dat probeerde Eno uit op Discreet Music.

Holland Festival
Tussen 1975 en 1978 borrelde het creatieve brein van de innovatieve Brit volop. Hij ging naar Duitsland om met Cluster (Hans-Joachim Roedelius en Dieter Moebius) electronische miniatuurtjes en sfeermuziek te maken. Die verschenen in 1977 en 1978 als de albums Eno & Cluster en After The Heat. 1978 is wellicht het sleuteljaar uit Eno's loopbaan, want naast Music For Airports verscheen dat najaar ook Music For Films, met korte instrumentale stukken.

Ambient 1: Music For Airports werd na de release in maart 1978 niet door iedereen begrepen. Muziek waarin hoegenaamd niets gebeurd, een plaat die is gevuld met simpele piano accoorden en langzaam verschuivende drones - daar werden sommige punks erg agressief van. Steve Hillage vond het echter prachtig en maakte in 1979 zijn eigen ambient album, Rainbow Dome Musick. Het idee van 'omgevingsmuziek' begon in de jaren '80 steeds meer geaccepteerd te raken - zie ook Eno's opmerking in het korte filmpje onder dit verhaal.

En in 1999 was ambient doorgedrongen tot de wereld van kunst met een grote K. Tijdens het Holland Festival van dat jaar werd Music For Airport live uitgevoerd door het gezelschap Bang On A Can. Niet in de opera of het Bimhuis, maar op de plek waarvoor de muziek was bedoeld: het vliegveld, in dit geval Schiphol. De cineast Frank Scheffer filmde de voorstelling en zijn verslag is twee jaar later op dvd verschenen. En nu neemt The Black Dog de handschoen op. De eikel is een ferme eik geworden.

DVD Music For Airports