DJB Boek: The Long-Player Goodbye

Friday 2 October, 2009

Sinds kort liggen er bij de MediaMarkt weer vinylalbums te koop; bekende titels van bijvoorbeeld Eric Clapton en Bob Marley, maar toch. Het afgelopen jaar werden er in de Verenigde Staten 1,88 miljoen vinyl albums verkocht, meer dan ooit sinds onderzoeksbureau Nielsen in 1991 met de metingen begon. En de ondertitel van het boek The Long-Player Goodbye luidt: the album from vinyl to iPod and back again. De overlijdensadvertenties voor de langspeelplaat zijn te vroeg geplaatst.

The Long-Player Goodbye is een kostelijk boek over de langspeelplaat. In zo'n 400 pagina's schetst auteur Travis Elborough - zelf een muziekfanaat en vinylliefhebber - de geschiedenis van de vinylplak met een doorsnee van 30 centimeter en de impact die de revolutionaire uitvinding had op de muziekbeleving en het gedrag van de consument. Die impact was enorm en het is een van de belangrijkste redenen dat vinyl en langspeelplaten maar niet willen wijken voor downloads en shuffle gemak. Die andere is natuurlijk de geluidskwaliteit.

Wie zijn stukgedraaide, originele exemplaar van, zeg, The Notorious Byrds Brothers wil vervangen voor een vers(er) exemplaar, kan natuurlijk terecht op eBay. Maar waarom moeilijk doen? De herpersing - op 180 grams vinyl, gestoken in een stevige kartonnen hoes met het originele artwork - ligt ook in de schappen. Weliswaar een stuk duurder dan de originele uitgave uit januari 1968, maar persing, vinyl en hoes zijn van topkwaliteit. De herpersingen zijn bedoeld voor fans, niet voor de massa. De schijven zullen een mensenleven lang mee te gaan, mits netjes behandeld.

Shuffle play
Oké, de vinylherpersingen zijn dus niet voor het volk, maar voor een groep liefhebbers. Dat geldt evenzeer voor de Ferrari Testarossa en daar laat ook menige eigenaar van een middenklasse sedan het kwijl bij lopen. Het punt is: wie wil rijden, kiest voor betaalbaar gemak; wie er het geld voor over heeft, rijdt chique. Voor muziek geldt hetzelfde: wie wil luisteren, kiest voor mobiel gemak. De echte liefhebber doet er een duit bovenop en kiest voor een tastbaar artefact met cataloguswaarde. Wegwerp tegenover duurzaam. Het kunstzinnige hoesontwerp is een extra.

Centraal in het verhaal van Elborough staat het concept 'album' (en dat is wat anders dan het conceptalbum): een programma van zo'n drie kwartier minuten muziek, in een door de artiest bepaalde volgorde te nuttigen. Of zoals Lou Reed op de hoes van zijn album New York uit 1989 duidelijk maakte: "meant to be listened to in one 58-minute (14 songs) sitting as though it were a book or a movie". Je leest de hoofdstukken van Dan Browns laatste thriller toch ook niet in willekeurige volgorde? En klinkt Pink Floyds Dark Side Of The Moon net zo overtuigend via shuffle play?

Verhaal
De langspeelplaat, in 1948 op de markt gekomen, was aanvankelijk bedoeld voor klassieke muziek. Pop had jarenlang genoeg aan de maximaal drie minuten en 50 seconden van de single. Poplangspeelplaten waren collecties van nummers die willekeurig achter elkaar waren gezet. Dat veranderde in 1967, toen The Beatles met Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band de liedjes in elkaar lieten overlopen en de poplangspeler 'klassieke' status gaven. Het veranderde de manier waarop de consument naar popmuziek luisterde. Opeens zat er een verhaal in een langspeelplaat.

De belangrijkste kritiek op iTunes - los van de belabberde geluidskwaliteit van mp3 - richt zich op het verkopen van losse, individuele albumtracks. Alsof je uit dat boek van Kluun alleen de hoofdstukken 3, 7 en 15 wilt lezen, want de rest is te saai; of uit The Godfather alleen de scenes met Marlon Brando wilt zien. Dat onderkent iTunes kennelijk ook, want sinds kort biedt men de mogelijkheid om artwork, hoesteksten en andere extra's te downloaden voor de iPod Touch: het album in digitale vorm. Niet bedoeld om door de almachtige consument naar God te shuffelen.

Het ondersteunt het betoog van The Long-Player Goodbye, dat de na-oorlogse muziekgeschiedenis en de na-oorlogse ontwikkeling van geluidsdragers ineen schuift en als gezamenlijk verhaal vertelt. Elboroughs conclusie: het draait niet om de drager of het format, het draait om het concept 'album'. Dat schept orde in de chaos. The Long-Player Goodbye is een hoogst vermakelijk en ook leerzaam boek, dat je op een andere manier naar je muziekcollectie doet kijken. Het is het perfecte verjaardagscadeau voor alle leunstoelproducers.

Travis Elborough - The Long-Player Goodbye: The album from vinyl to iPod and back again (Sceptre) paperback, 452 pagina's, prijs circa € 18.

Lou Reed & David Bowie - Dirty Boulevard (van New York)