2DJB Boek: Paradiso Posters 1968-2008

Friday 5 December, 2008

Op 30 maart van dit jaar vierde Paradiso zijn veertigste verjaardag. Bij die gelegenheid werd een boek met posters uit de rijke geschiedenis van de Amsterdamse poptempel aangekondigd. Dat boek, Paradiso Posters 1968-2008, is inmiddels verschenen in een beperkte oplage van 1750 exemplaren. Het is een schoonheid van een uitgave.

Door Alfred Bos

Ze fleuren de stad op, posters met aankondigen van concerten. Vaak zijn ze niet eens nodig, maar - merken diverse vormgevers op - de poster is achteraf vaak het enige concrete bewijs dat een optreden heeft plaatsgevonden. Deze lezer veerde enthousiast op toen hij op pagina 55 de poster van zijn allereerste Paradiso avond tegenkwam (10 november 1973, met de krautrockgroepen Novalis, Jane en Emergency).

Alle vormgevers die in Paradiso Posters 1968-2008 aan het woord komen, prijzen de vrijheid waarmee ze binnen het bedrijf Paradiso hebben kunnen werken. Mede debet daaraan is het beleid van de hoofdstedelijke club om niet de locatie maar de optredende act centraal te stellen in de communicatie. En wereldfaam verwierf Paradiso door consequent breed, avontuurlijk en soms ook baanbrekend te programmeren. De posters reflecteren dat.

De posters die Paradiso de afgelopen veertig jaar heeft geproduceerd, zijn ruwweg te verdelen in drie fasen; niet toevallig vallen die samen met de muzikale ontwikkelingen. Vanaf de opening tot 1976 domineerden progressieve rockbands van uiteenlopende signatuur het programma van Paradiso. De posters werden ontworpen, gemaakt en verspreid door één man, de Brit Martin Kaye (1932-1989).

Typografie
Kaye was ouder dan de hippiegeneratie die Paradiso in het leven riep en hielp. Een soort Paulus de Boskabouter met een cholerisch temperament, maar ook een ambachtelijke zeefdrukker die met typografie opvallende effecten wist te bereiken. Tussen 1972 en 1983 ontwierp hij vrijwel alle Paradiso posters en er zitten juwelen tussen.

Met Marten Jongema, Max Klisman en Kees Maas deed ook de punk en new wave mentaliteit zijn intrede in de Paradiso posters. Jongema, begonnen in 1982, zag de poster "onmiskenbaar [als] een verlengstuk van de mentaliteit van het huis" en in het geval van Paradiso betekende dat: anarchie. Zo ongeveer allesd kan en ook voor veruitverkochte concerten werden posters ontworpen.

Klisman en Maas kwamen uit de punkbeweging. Klisman deed naast zijn ontwerpen voor Paradiso ook de vormgeving van het new wave magazine Vinyl en Maas was gelieerd aan het punklabel 1000 Idioten. Terwijl Jongema meer op beeld was gericht, koos Klisman - net als Kaye voor hem - voor de typografische benadering. Klisman begon vanaf 1984 ook op de computer te werken; zijn eerste was de ZX Spectrum van Sinclair, met een geheugen van 48K.

Van poster naar flyer
Vanaf midden jaren negentig organiseert Paradiso stelselmatig dansavonden en de vormgeving paste zich aan. De poster, deel van het publieke domein, maakte grotendeels plaats voor de flyer, een individualistisch medium. Verantwoordelijk voor die omslag is Keus Heus alias KC The Funkaholic, die met zijn succesvolle Bassline avonden uit de Roxy was gegroeid en in Paradiso een ruimere behuizing vond.

Heus had een opleiding aan de Rietveld Academie laten schieten voor een loopbaan als dj en was dus zeer geïnteresseerd in grafische vormgeving. Hij haalde een aantal jonge opntwerpers in huis: Experimental Jetset (Danny van den Dungen en Erwin Brinkers), Piet Parra en Joppe Rovers. Ze onderzochten hoever je met flyers kon gaan. De geperforeerde Bassline flyer voor in de Filafox agenda, de schitterende illustraties van Rovers; het zijn kunstwerkjes. En Parra - die is inmiddels wereldberoemd.

Samensteller Jan Dietvorst en Jan Hiddink schrijven in hun voorwoord dat "marketing, publiciteit en reclame eerdeer met magisch denken dan met wetenschap" te maken hebben. Posters legitimeren de zaal en de optredende band; ze bevestigen het leven zelf. En Heus stelt dat je in Amsterdam de mooiste flyers van de wereld vindt. Een flink aantal vind je terug in dit door Max Klisman schitterend vormgegeven boek.

Paradiso Posters 1968-2008, Uitgeverij De Buitenkant 2008, ISBN 978 90 76452 49 4, gebonden, 248 pagina's, gelimiteerde oplage van 1750 exemplaren

Paradiso posters van Martin Kaye